خرفطان نيتومه است و گفته شود خرفن حلبان است و گفته شد و حلد نيز گويند و آن حبى است كه نزديك به كرسنه بود و كرسنه مضلع است و حلبان مدور بود و لون آن اندك ميلى به سبزى و سياهى زند خرول لغت برى است و صفت آن در لام گفته شود خرميان جندبيدستر است و گفته شد خزف لطيف‌ترين خزفها خزف سرطان بحرى بود و طبيعت خزف سرد و خشك بود و جلادهنده بود خاصه خزف تنور و خزف سرطان بحرى مجفف بود و چون سحق كنند و با همجندان تره‌تيزه كوفته بهق و كلف و نمش زايل كند و مرهمى كه از ايشان بسازند جراحتها زود بصلاح آورد و جرب و قرحه‌ها را بغايت سودمند بود و خزف تنور بر نقرس طلا كردن نافع بود و با سركه طلا كردن بر قوبا و جرب و حكه و سعفه سودمند بود و خزف غصار چينى دندان را جلا دهد و خضرف مضر بود باعصاب دماغى و مصلح وى روغن بنفشه بود و مقدار مستعمل از وى دو درم بود خز بپارسى قز گويند و بهترين آن مغربى و سومى بود و طبيعت آن گرم است و مجفف خزامى خيرى برى است و بشيرازى اروانه گويند و طبيعت وى گرم و لطيف بود و مسخن دماغ سرد بود و چون بياشامند سوء المزاج را نافع بود و جگر و سپرز را چون بدان بخور كنند هربوى گنده كه باشد زايل كند و مسخن رحم بود و مجفف رطوبات كه از آن روانه بود و رحم را پاك گرداند و چون فرزجهء او زن به خود برگيرد آبستن شود بفرمان خداى تعالى صاحب مخزن الادويه مىنويسد : خزامى را به فارسى شب انبوى و شب‌بوى نيز نامند خصوص سفيد آن را و بعضى گل مريم نيز گفته‌اند در ماهيت آن اختلاف است و بعضى گويند گياهى است بسيار خوش‌بو كه به فارسى خيرى دشتى و بشيرازى اروانه نامند انطاكى غير خيرى دانسته و گفته گياهى است لطيف قريب به بنفشه و گل آن شبيه به بنفشه مايل بكبودى و لاجوردى و يوسف بغدادى و صاحب اختيارات و ديگران خيرىبرى دانسته‌اند صاحب تحفه تحت عنوان خراما بعد از نقل قول از كتب مختلف چنين ابراز عقيده مىكند كه خراما خوشبوترين گلهاى صحرائيست و سفيد نيز مىباشد و در نفخ مشاكل گل حنا و آن سنبلى است پياز وى شبيه به پياز نرگس خسف جوز است و گفته شد خس خس بپارسى كاهو گويند برى و بستانى بود و بهترين وى بستانى تازه پهن‌ورق بود و طبيعت آن سرد و تر بود در سيوم و